Obszary badań

Onkologia

shutterstock 2311093931

Wróg numer jeden*


Wróg to: śmiertelny przeciwnik, agresor, szkodzi komuś lub czemuś, często przyczajony, działa na nasza szkodę, intruz i nieproszony gość. Jest nim bez wątpienia nowotwór złośliwy.


Nowotwory złośliwe to druga, po chorobach układu krążenia, przyczyna zgonów w Polsce i na świecie. W Polsce ponad 140 tyś. osób rocznie dowiaduje się, że choruje na nowotwór złośliwy i dzielnie staje do walki z wrogiem. Każdego roku prawie 100 tyś. osób tę walkę przegrywa.


Mianem nowotworów złośliwych określa się grupę około 100 schorzeń sklasyfikowanych w Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych. Różne z nich z różną częstością atakują kobiety i mężczyzn. Oto ścisła czołówka na podium:

 

ONKO3

 

 Tak jak różne są nowotwory złośliwe, tak różne są też metody ich leczenia. Ale zanim podejmiemy walkę, wroga trzeba najpierw dokładnie zlokalizować.

 

Sherlock Holmes i dr Watson**


Bez przesady można stwierdzić, że jednym z najsłynniejszych i najskuteczniejszych detektywów na świecie był Sherlock Holmes. Był on w stanie bezbłędnie wykryć całą masę przestępców. Takim Sherlock’iem Holmsem, w wykrywaniu nowotworów, jest Pozytonowa tomografia emisyjna połączona z tomografią komputerową, w skrócie PET/CT. Tą metodą można wykryć mikroogniska nowotworu, planować oraz monitorować postęp leczenia. Ponadto, można też łatwo określić, czy mamy do czynienia z pierwotną zmianą nowotworową, czy ze zmianą wtórną, rozbudowaną — czyli z przerzutami. Dysponując tą wiedzą, lekarz-klinicysta może w odpowiedni sposób dobrać taktykę postępowania z pacjentem. Badanie PET/CT jest uważane za jedną z najbardziej czułych technik diagnostycznych, a co ważne jest to metoda bezpieczna i bezinwazyjna.


Sherlock Holmes miał swojego wiernego współpracownika w osobie doktora Watsona. Jako duet byli niezwykle skuteczni. Żeby skutecznie wykryć nowotwór z użyciem PET/CT potrzebny jest dr Watson - radiofarmaceutyk.


Radiofarmaceutyk do PET to substancja aktywna biologicznie wyznakowana krótkożyciowym izotopem promieniotwórczym. Jako cząsteczki aktywne biologicznie w radiofarmaceutykach wykorzystuje się naturalnie występujące w organizmie związki takie jak glukoza czy aminokwasy. Gromadzą się one w tkance, w której procesy z ich udziałem przebiegają najintensywniej, czyli właśnie tkance nowotworowej. Najpopularniejsze radioizotopy stosowane w radiofamaceutykach to fluor 18F lub węgiel 11C. PET wykrywa promieniowanie powstające w procesie anihilacji pozytonów emitowanych podczas rozpadu przez jądra izotopu promieniotwórczego. Jako wynik otrzymujemy trójwymiarowy obraz ciała pacjenta wraz z lokalizacją zmiany patologicznej. Tak jak Sherlock Holmes i dr Watson byli niezrównani w wykrywaniu przestępców, tak PET/CT i odpowiednio dobrany radiofarmaceutyk są w stanie wykryć nowotwory różnego typu.

 

Infiltracja***

Najczęściej stosowanym radiofarmaceutykiem jest fluorodeoksyglukoza 18FDG. Jego gromadzenie w obrębie ognisk nowotworowych odzwierciedla procesy glikolizy. Procesy te ulegają znacznemu nasileniu w komórkach szeregu nowotworów. Lista wskazań do jego zastosowania jest bardzo długa. Trzeba podkreślić, że z użyciem 18FDG możliwa jest diagnostyka pierwotnych i wtórnych ognisk nowotworu, diagnostyka zakażeń, ocena stopnia zaawansowania nowotworów, ocena zakresu zmian zapalnych, czy monitorowanie postępów leczenia.

W przypadku niektórych nowotworów do akcji musi wkroczyć radiofarmaceutyk specjalny, który bardzo skutecznie zinfiltruje wroga. Obecnie znanych jest i opisanych w literaturze około 2 000 różnych radiofarmaceutyków, a właściwie substancji znakowanych izotopami. Okazuje się jednak iż, do najczęściej stosowanych należą:

 

Fluorocholina to związek służący do diagnostyki nowotworów o wolnym metabolizmie. Z sukcesem stosuje ją się w diagnostyce raka gruczołu krokowego i raka wątrobowokomórkowego.

FET (fluoroetylo-L–tyrozyna) przeznaczona do badań obrazowych w diagnostyce onkologicznej z wzmożonym wychwytem aminokwasów przez określone narządy lub tkanki.Stosuję się ją przede wszystkim w neuroonkologii do obrazowania i monitorowania terapii glejaków. Dzięki [18F]FET możliwa jest ocena uszkodzenia mózgu wywołanego przez glejaki, przeprowadzanie biopsji, klasyfikacja według gatunku glejaka, definicja granicy żywej tkanki guza przed radioterapią oraz definiowanie żywotnych mas nowotworowych w przypadku utrzymywania się lub podejrzenia nawrotu glejaka.

FLT (fluorotymidyna) jest gromadzona w komórkach nowotworów złośliwych według stopnia ich aktywności mitotycznej (proliferacji). Ocena aktywności podziałowej guza jest użyteczna do diagnostyki oraz, co bardzo istotne, jest dobrym markerem prognostycznym przy monitorowaniu skuteczności terapii. W literaturze opisano jego zastosowanie między innymi do diagnostyki nowotworów płuc, kości, mięsaków, guzów układu nerwowego, trzustki, guzów głowy i szyji oraz skóry.

 

FES (fluoroestradiol) jest stosowany do oceny ekspresji receptorów estradiolu w diagnostyce nowotworów piersi. Po badaniu lekarz otrzymuje cenną wskazówkę, co do rodzaju terapii jaki można zastosować. Wysoka aktywność receptorów estradiolu jest wskazaniem do zastosowania terapii antyestrogenowej.

 

FMISO (fluoromizonidzol) stosuje się do oszacowania stopnia niedotlenienia (martwicy) guzów, co jest jednym ze wskaźników agresywności nowotworu. Obecność martwicy wiąże się niestety, ze złym rokowaniem. Badanie PET z użyciem FMISO może dostarczyć ważnych informacji niezbędnych do podjęcia decyzji o dalszym leczeniu lub strategii chirurgicznej każdego rodzaju guza mózgu.

 

W naszym Centrum Badawczo-Rozwojowym mamy możliwości technologiczne i wykwalifikowany personel, do tego by podejmować współpracę dotycząca różnych radioznaczników specjalnych.

 

 

*„Wróg numer jeden” reż. K. Bieglow, 2012 r.
**Bohaterowie książki A.C. Doylea o „Przygodach Sherlocka Holmesa”.
***”Infiltracja” reż. M Scorsese, 2006 r.